Rulmanlar

Makina tasarımında oldukça sık kullanılan ve çok büyük önem taşıyan makina parçaları olan rulmanlar nasıl seçilir, hangi kriterler referans alınır, seçim yaparken nereler dikkat edilmeli, rulman standart kodlarının anlamları gibi konulardan bahsetmeye çalışalım.
Hareketli mekanizmalarda hareketin istenilen eksende iletilmesini sağlayan, hareket iletiminde sürtünmeyi en aza indirerek kayıpları minimuma indirerek sistem kazancı sağlayan rulman türleri kullanıldıkları yere göre farklı modellerde üretilmektedir. Kullanılan cihaza, makineye veya sisteme göre üretilen rulman türlerini seçerken doğru rulmanı seçmek çok önemlidir. Makinenin veya mekanizmanın kullanım süresini uzatan ve daha verimli çalışmasını sağlayan rulman türlerini seçerken şu noktalara dikkat edilmelidir.

  • Doğruluk,
  • Hizalama,
  • Boyut, yük taşıma kapasitesi,
  • Çalışma hızı, dayanım gücü ve dayanıklılık,
  • Yağlanma süresi,
  • Isınma süresi,
  • Montajı ve demontajı

Bu etkenler bir rulmanın verimli olarak çalışıp çalışmayacağı hakkında sizlere bilgi verir. Eğer seçeceğiniz rulmanın bakımı kolay bir şekilde yapılabiliyor ve kolayca yağlanabiliyorsa işletme maliyeti açısından size avantaj sağlar. Montaj ve demontaj işlemi kolay bir şekilde yapılabiliyorsa bu durum bakım sırasında avantaj olarak size geri döner. Rulman seçiminde dikkat edeceğini bu kriterler hem teknik olarak çalışma verimini doğrudan etkileyen faktörlerdir hem de işletme sırasında size avantaj sağlayacak önemli noktalardır.


Rulman kullanımının hayati öneme sahip olduğu günümüzde doğru rulman seçimi kullanılacak makine için hayati öneme sahiptir. Rulmanların yük taşıma kapasiteleri kullanım sırasında dayanacakları maksimum gücü göstermektedir. Bu nedenle teknik bir bilgi olarak rulman yük taşıma kapasitesine rulman seçimi sırasında dikkat etmelisiniz. Dikey veya yatay hareket iletiminde rulman yük kapasitesi çalışma verimini doğrudan etkiler.

Rulman Montajı

Montaj esnasında dikkat edilmesi gereken noktalar aşağıda listelenmiştir:

1. Çekiç ile direk olarak rulman bileziklerine vurmaktan kaçınılmalıdır, vurma burçları kullanılabilir.
2. Parçalarına ayrılmayan rulmanlarda kuvvet sıkı geçirilen bileziğe uygulanmalı ve önce bu bilezik takılmalıdır.
3. Parçalarına ayrılan rulmanların bilezikleri ayrı ayrı takılabilir.
4. Küçük çaplı rulmanlar soğuk presleme ile takılabilir.
5. Hassas ve kapaklı rulman dışındaki rulmanlar yağ banyolarında ısıtılarak takılabilir.
6. İndiksiyonlu ısıtma cihazları kullanılarak rulmanların montajı yapılabilir.
7. Hidrolik yöntemlerle büyük çaplı rulmanların montajları yapılabilir.

Rulman Demontajı

Rulmanların demontajı da montajı kadar önemlidir, bu nedenle uygun yöntemler seçilmelidir.
Demontaj esnasında dikkat edilmesi gereken noktalar aşağıda listelenmiştir:

1. Çektirme ya da mekanik pres kullanılırken rulman tekrar kullanılacaksa sıkı geçme yapılan bilezikten çektirme yapılmalıdır.
2. Dış bilezik sıkı geçme yapıldıysa önce yuva ve rulman mil üzerinden kaydırılır daha sonra dış bilezik yuvadan sökülür.
3. İç bilezik sıkı geçme yapıldıysa mil ve rulman yuva içinden kaydırılarak çıkarılır, daha sonra iç bilezik milden sökülür.
4. Indiksiyonlu ısıtma cihazları kullanılarak rulmanların demontajı yapılabilir.
5. Isıtma halkaları kullanılarak makaralı rulmanların demontajı yapılabilir.
6. Hidrolik yöntemlerle büyük çaplı rulmanların demontajları yapılabilir.

Rulman Kodlama Sistematiği

Rulmanların doğru kodlanması, istenen rulman tipinin ve rulmanın teknik özelliklerinin doğru olarak ifade edilmesi açısından çok önemlidir. Fabrikalarda işletme koşullarında çalışan rulmanların değiştirilmesi gerektiğinde, rulman talep edilirken (siparişi verilirken) yapılabilecek kodlama hataları kritik sonuçlara neden olabilir. Örneğin arızalı bir makinanın rulman değişimi rulman kodlama hatası nedeniyle geciktiğinde, makine tamirinin gecikmesi, üretimin aksaması, zaman ve para kaybı kaçınılmazdır.

Dünyada üretilen ve kullanılan rulmanların çeşitliliği düşünüldüğünde (100.000’den fazla çeşit) kodlamada hata yapılmaması için rulmanlar belli bir sisteme göre kodlanmıştır. Bu sisteme göre her bir rulmanın kendine ait bir kodu vardır.

Rulman kodunu oluşturan kriterler:

1. Rulman tipi
2. Rulman boyutları
3. Rulman toleransları
4. Rulman boşluğu
5. Diğer teknik özelliklerdir.

NOT: ORS Bilyalı rulman kodlama sistemi DIN 623’e göre standardize edilmiştir.

Önekler ve Sonekler

Eğer bir rulmanın kapaklı olması, boşluk grubunun normalden büyük olması gibi, normalden farklı bir özelliği varsa, bu durum çeşitli harf ve rakamlardan oluşan “önek” ve “sonek” lerin temel rulman koduna eklenmesi ile ifade edilir.

ORS’ de sık kullanılan önek ve sonekler aşağıda alfabetik sıra ile verilmiştir. Rulmanlarda kullanılan önek ve sonekler markadan markaya farklılıklar göstermektedir. Konu ile ilgili olarak internet sitemizin diğer bölümlerini incelemenizi öneririz.

Bilyalı Rulmanlar

Sonek Açıklamaları

Silindirik Makaralı Rulmanlar

Silindirik makaralı rulmanlar bileziklerde omuz olup olmamasına göre isimlendirilirler. Üretimimizde olan tiplere ait genel bilgilendirmeler aşağıdadır.

Konik Makaralı Rulmanlar

İnç ve metrik serideki rulmanlar farklı şekillerde isimlendirilirler. Ayrıca ISO 355’te ayrı bir isimlendirme kullanmaktadır.

AFBMA İnç Parça Numaralandırma ;

SO boyutsal numaralandırma tekniğine göre metrik numaralandırma ;

ISO 355 planına göre metrik numaralandırma ;